Proterebia afra Fabricius, 1787

[Jarosław Bury]

Dopiero teraz znalazłem kilka chwil, żeby sie podzielić moimi obserwacjami jeszcze z kwietnia...
P. afra Fabricius, 1787, opisana z południa Rosji - w Europie daje dwa podgatunki: P. afra dalmata Godart, 1824 z Chorwacji i północnej Grecji oraz podgatunek nominatywny z Ukrainy, Rosji (południowego Uralu i Nadwołża) oraz północnego Kazachstanu. Niektórzy wyróżniają jeszcze ssp. krymaea Sheljuzhko, 1929 z jajł południowego Krymu - takson kwestionowany.
W kwietniu br. miałem okazję spotkać populację przynależną do tego ostatniego taksonu, lub jak wolą inni, do podgatunku nominatywnego.

[Antek Kwiczala †]

Miałem okazję spotkać ten gatunek w Chorwacji, w okolicy Šibeniku. Niestety, byłem tam zbyt późno i motyle były mocno zlatane. Twoje są niedawno wylęgłe, świeże.
Przy okazji pokazuję satyrida, jakiego spotkałem w tym roku w górach Turcji.

[Jarosław Bury]

Turcja - kraj pełen motyli... Wg. moich danych występuje tam 313 gatunków motyli, z rodziny Satyridae (lub podrodziny Satyrinae) naliczyłem 66 gatunków - dla porównania w Polsce 34 gatunki, na Ukrainie 40 gatunków, w Bułgarii - 50 gatunków.
W Turcji wystepują 4 gatunki z rodzaju Satyrus:
S. amasinus Staudinger, 1861 z dwoma podgatunkami,
S. favonius Staudinger, 1892 z dwoma podgatunkami,
S. ferula hadjinus Heyne, 1895,
oraz
S. parthicus Lederer, 1869.
Niektórzy traktują podgatunek S. amasinus iranicus jako odrębny, 5-ty gatunek
S. iranicus Schwingenschuss, 1939.

Podgatunek nominatywny S. amasinus został opisany i nazwany od nazwy miasta w północnej Turcji - Amasya, (nie mylić z Amasyą z ok. starożytnej Aphrodysji) z zachodniej Turcji...

Ciekawy jestem w jakiej części Turcji sfotografowałeś tego osobnika Antku?

PS. z całej tej piątki miałem okazję widzieć jedynie S. ferula, a dokładnie
S. ferula makmal Higgins, 1965
opisany z Libanu - Góry Cedrowe (i tu ciekawa zawiłość systematyczna - pierwotnie był on traktowany jako ssp. hadijinus a nawet ssp. podarce (podgatunek S. actaea z Portugalii))

[Antek Kwiczala †]

Motyla spotkałem i sfotografowałem w Kapadocji, w okolicy miejscowości Zelve. Latało tam więcej satyridów. Pokazuję jeszcze jednego, tym razem motyl znany i z Polski...

[Jarosław Bury]

Na podstawie tego zdjęcia nie jestem w stanie ocenić gatunku... jeżeli to Chazara (s.str.) briseis to jest to na pewno ssp. meridionalis Staudinger, 1886, w Turcji innego podgatunku po prostu nie stwierdzono.
Ale wystepują jeszcze 3 inne gatunki z rodzaju Chazara:
Chazara (s.str.) egina Staudinger, 1892 z dwoma podgatunkami nominatywnym i aisha Rose, 1986
Chazara (s.str.) bischoffi (Herrich-Schaffer, 1850)
oraz
Chazara (Neochazara) anthe hanifa (Herrich-Schaffer, 1846)
I dziesięć gatunków z rodzaju Pseudochazara.
Jest więc w czym wybierać...

PS. Może należałoby zmienić tytuł tematu na np.: "Południowe Satyridy"?

[Antek Kwiczala †]

Wiem Jarku. Anthe ma nieco inny spód skrzydeł. Ch.egina była kiedyś podgatunkiem Ch. bischoffii i oba mają pomarańczowy wierzch tylnego skrzydła. A ja tego motyla widziałem z bliska - na pewno był to Ch.briseis - samiczka.

[Jarosław Bury]

W takim razie to rzeczywiście Ch. briseis... Zauważmy znaczną różnicę w deseniu dolnej strony skrzydeł w porównaniu z osobnikiem z Polski - ale w końcu to dwa różne podgatunki!

Na Ukrainie z rodzaju Chazara występują dwa gatunki -
Ch. (s.str.) briseis briseis (Linnaeus, 1764)
oraz
Ch. (Neochazara) persephone persephone (Hübner, [1805]) zasiedlajacy wybrzeże M. Czarnego w ok. Odessy oraz południowy Krym. Nazwę podaję za autorami ukraińskimi, a dla bardziej dociekliwych zaznaczam, że jest to synonim
Ch. (Neochazara) anthe anthe (Hoffmannsegg, 1804) Nie dziwmy się więc brakiem Ch. persephone w części checklist z Turcji...

Ten ostatni gatunek spotkałem w Libanie, gdzie występuje podgatunek
Ch. (Neochazara) persephone transies Zerny, 1932, znany również z Gór Tałysz i Armenii.
Gatunek ten zasiedla min. suche, wschodnie zbocza Gór Cedrowych...

[Antek Kwiczala †]

Skoro już pokazujemy biotopy, to dołączam zdjęcie z Kapadocji, gdzie zrobiłem oba zdjęcia prezentowanych przeze mnie oczennic.

[Jarosław Bury]

Oto znany i u nas gatunek Hyponephele lycaon (Rottemburg, 1871) (opisany z ok. Berlina).

W Polsce i na Ukrainie występuje podgatunek nominatywny:
Hyponephele lycaon lycaon (Rottemburg, 1871).

W Turcji występują trzy podgatunki:
Hyponephele lycaon bugrai Kocak, 1989
Hyponephele lycaon catictera (Turati, 1909)
Hyponephele lycaon collina (Rober, 1897)

a w Syrii, Libanie i Izraelu:
Hyponephele lycaon libanotica Staudinger, 1901
i ten podgatunek prezentuję na zdjęciu oraz biotop, w którym dodatkowo z satyridów wystepują:
Hyponephele lupina centralis Riley, 1921
Pseudochazara pelopea pelopea (Klug, 1832)
Pseudochazara telephassa telephassa (Geyer, [1827])

[Antek Kwiczala †]

Właściwie to zdjęcie powinienem umieścić w dziale zagadek, bo nie zdradzę na razie jaki to gatunek. Ale może komuś uda się go rozpoznać? Dla ułatwienia powiem, że nie pochodzi z Europy...
I jeszcze jedno - rozp. skrzydeł 50 mm

[Jarosław Bury]

Jest to dla mnie niemała zagadka, ale stawiałbym na coś z tropików (Holarktyczne Satyridy wg. mnie odpadają)...

W zamian kilka fotografii czegoś znacznie bliższego - Melanargia titea.

Melanargia titea titea (Klug, 1832), TL: Habitat in Syria (Beirut, Lebanon), podgatunek spotykany wyłącznie w Libanie

oraz

Melanargia titea titania Calberla, 1891, TL: Hauran (Jabal ad Duraz, Syria), podgatunek spotykany w południowym Libanie, północnym Izraelu, Jordanii, zachodniej Syrii oraz wschodniej Turcji (Antakya).

Dwa pozostałe podgatunki wystepują w południowej i południowo-wschodniej Turcji.

[Antek Kwiczala †]

Racja, to nie gatunek Holarktyczny. Można go też nie szukać w Afryce, ani w Ameryce Płd. Dodam, że to samiczka, bo gatunek ten charakteryzuje się wyraźnym dymorfizmem płciowym.

[Jarosław Bury]

Może to australijski rodzaj Heteronympha? - samce są podobne do naszych Pararge...

W Syrii jedynym gatunkiem Satyridae, który nie występuje w Libanie, jest
Pseudochazara mamurra (Herrich-Schäffer, [1844]).

Dokładnie jest to :
Pseudochazara mamurra larseni Kocak, 1978.

Podgatunek nominatywny
Pseudochazara mamurra mamurra (Herrich-Schäffer, [1844]) występuje w Turcji, wraz z dwoma innymi podgatunkami:
Pseudochazara mamurra birgit Gross, 1978,
Pseudochazara mamurra schahrudensis (Staudinger, 1881).

Co ciekawe, w Europie zachowała się odizolowana populacja tego gatunku w Grecji:
Pseudochazara mamurra amymone Brown, 1976
Być może ktoś dysponuje zdjęciem tego gatunku motyla?

[Antek Kwiczala †]

Nie, to nie Heteronympha. Samce tego gatunku są nieco ciemniejsze od samic, i bardziej pomarańczowe w miejsce bieli.

[Jarosław Bury]

Pomyślałem jeszcze o australijskim Tisiphone, ale to pewnie też nie to, niestety nie dysponuję niezbędną literaturą odnośnie Australii w domu...

Ale na otarcie łez, moja zagadka - co to za gatunek, dla ułatwienia dodam, że motyle uwielbiały chronić się w cieniu zwalonych pni, jak ten na zdjęciu

[aesacus]

Paratisiphone lyrnessa z Nowej Kaledonii

[Jarosław Bury]

Dzięki Kriz za odpowiedź, spędziłbym chyba całą noc przy kompouterze...

[aesacus]

Jarku twoje to chyba Hipparchia fatua

[Jarosław Bury]

Tak jest, a dokładnie to Hipparchia (Neohipparchia) fatua sichaea Lederer, 1857, brawo za szybką odpowiedź.
PS. Południowy Liban, Naqoura - Alma Schaab, 06.05.2004.

Dla bardziej zaawansowanych...
Dolna strona skrzydeł pewnego gatunku Satyrida...

[aesacus]

może Hipparchia pellucida

[Antek Kwiczala †]

Masz rację Krzysztofie. Mój motyl to P.lyrnessa. Gratuluję dociekliwości.
Nie dysponuję Jarku zdjęciem P.mamurra. Żadnego podgatunku. A ten grecki (amymone) jest rzadki, nigdy go nie widziałem.
Co do ostatniego Twojego zdjęcia, to te wszystkie "semele-podobne" gatunki są bardzo do siebie podobne. Nawet jak się ma motyla w ręku, to też czasem trudno go oznaczyć. Jako przykład załączam zdjęcie Hipparchia cretica. Spotkałem tego motyla w Wąwozie Samaria na Krecie. Drugie zdjęcie to ten właśnie wąwóz.

[Jarosław Bury]

I tą właśnie jednorodność, a zarazem różnorodność form uwielbiam w Satyridach.
Odnośnie mojego zdjęcia to nie jest to Hipparchia...

Jest to wspominana wcześniej Chazara (Neochazara) persephone (Hübner, [1805]) = anthe (Hoffmannsegg,1804)
a dokładnie:
Chazara (Neochazara) persephone transiens Zerny, 1932, TL: Jabal Makmal, Bscharre, Lebanon.

Podgatunek nominatywny -
Chazara persephone persephone (Hübner, [1805])
został opisany z południa Rosji, z okolic Sarepty.

[Jarosław Bury]

Więcej o Satyridach min. w wątku https://entomo.pl/forum/viewtopic.php?p=42247#42247

[Robert Zoralski]

Dołączam dwa kolejne zdjęcie H. cretica. Sprzed dwóch dni. Również wąwóz Samaria - dwa różne osobniki w dwóch miejscach tego wąwozu - ma się tam dobrze.

Więcej zdjęć z wyjazdu...

Pozdrawiam
Robert