Owadzie endemity w Polsce

[Miłosz Mazur]

Pytanie i zachęta do dyskusji

Ostatnio zacząłem szukać informacji na temat endemicznych gatunków w faunie Polski. Powiem szczerze że znalazłem ich bardzo niewiele a spodziewałem sie że wśród drobniejszych bezkręgowców będzie tego dużo więcej. jeśli chodzi o owady to dotarłem jedynie do dwóch:

- Allogamus starmachi - chruścik
- Carpathobyrrhulus tatricus - Byrrhidae

Czy naprawdę wśród owadów mamy w naszej faunie tak niewiele endemitów ? Chętnie dowiem się czy jest coś jeszcze i coś bliżej na temat tych gatunków, zachęcam do dyskusji

[Jacek Kalisiak]

A Neoglanis nidensis na ten przykład? Tak od ryjów

[Miłosz Mazur]

Ten gatunek występuje tez na Ukrainie więc nie jest endemitem w Polsce. Oczywiście określenie granic endemitu jako granic państwowych jest strasznie sztuczne ale właśnie o to tutaj chodzi. Jest kilka endemitów np w Tatrach ale występują one również po Słowackiej stronie więc również nie sa endemitami Polski ale Tatr. Mnie właśnie interesuje jak to jest tyko w naszym kraju

[Jacek Kalisiak]

A to przepraszam, nie wiedziałem że został odnaleziony na Ukrainie

[Rafał Ruta]

występują one również po Słowackiej stronie więc również nie sa endemitami Polski ale Tatr

W takim razie Carpathobyrrhulus tatricus też odpada, bo jest znany ze Słowacji. Z definicji trudno w Polsce o endemity. Mogą nimi być jaskiniowe Leiodidae - Choleva gracilenta Szymczakowski i Catops tristis infernus Szymczakowski, choć nie jestem pewien statusu tego drugiego. Trzeba by sprawdzić jak są ujmowane w ostatnim katalogu.

[Miłosz Mazur]

Dzięki za te informacje, faktycznie nie miałem informacji o tym C. tataricus jest na Słowacji

[lotr]

Paratrixa polonica Tachinidae, podawana jest chyba tylko z Polski.

[Antek Kwiczala †]

Ja tak trochę ogólnie. Wiadomo, że ostatnie zlodowacenie na terenie Polski skończyło się jakieś 12 tys. lat temu. W praktyce więc, cała entomofauna Polski to gatunki napływowe po ostatnim zlodowaceniu. Okres 12 tys. lat to trochę mało na ewolucję gatunków endemicznych. Do tego dochodzą efekty migracyjne. W takich warunkach gatunków endemicznych trzeba by szukać wśród gatunków szybko zmieniających się genetycznie, z wieloma pokoleniami rocznie, i o niewielkich zdolnościach migracyjnych. I dlatego tak je u nas trudno znaleźć.

[Miłosz Mazur]

Paratrixa polonica jest dużo szerzej rozmieszczona. Opisana była dawno i znana jest z kilku krajów europejskich http://www.faunaeur.org/Maps/display_ma ... on1=145314

[Witas]

Curculio?
Czy aby nie piszesz jakiejś rozprawki w tym temacie?

[Miłosz Mazur]

Rozprawki wszelakie mam już za sobą teraz kończę tylko jedną DUŻĄ rozprawę

Temat mnie zaciekawił z tego względu że przygotowując jeden w wykładów będę mówił o endemitach. Standardowymi przykładami są różnorakie zielska a w przypadku zwierząt bezkręgowców zaledwie kilka gatunków (zwykle górskich, tatrzańskich). No i tak się zainteresowałem czy jest coś jeszcze o czym nie wiem i nie mogę się doszukać. Stąd ten temat, w końcu nasze forum to taki przejaw zbiorowej wiedzy a ja w wielu grupach owadów nie siedzę i ciężko śledzić wszystkie informacje (np dotyczące muchówek czy innych mniej popularnych grup)

[wojtas]

W karkonoszach też jest chyba jakiś biegacz ale nie wiem czy jest tylko u nas czy u sąsiadów z południa też . O tym pewnie wypowie się Pan Mietek.

[Witas]

Moim skromnym zdaniem, to nie mamy aż tak odizolowanych biotopów od reszty świata. Uważam, że na miano endemita zasługują gatunki np. Tatr czy Karkonoszy.
Na torfowiskach orawskich, tak u nas jak i na Słowacji jest pewien Oecophoridae - Minetia criella. Do tej pory nie za bardzo wiadomo co z nim zrobić czy podgatunek czy nowy dla nauki. Gatunek w Europie trzyma się raczej kseroterm, w Polsce to jedyne torfowisko.
Podobny problem ma Adam Larysz ze swoją koszówką. Gatunek nowy dla Polski czy nowy dla nauki? Wątpliwości roztrzygneła by genetyka.

[Bartek Pacuk]

W karkonoszach też jest chyba jakiś biegacz ale nie wiem czy jest tylko u nas czy u sąsiadów z południa też .

Przykładów Carabidae występujących po dwóch stronach granicy (Polska-Słowacja lub Polska-Czechy) jest całkiem sporo:

Leistus montanus corconticus (Pl, Slov)
Leistus montanus pawlowskii (Pl, Cz)
Nebria tatrica (Pl, Slov)
Duvalius microphthalmus microphthalmus (Pl, Slov)
Duvalius microphthalmus tatricus (Pl, Slov)
Deltomerus tatricus (Pl, Slov)
Pterostichus tatricus (Pl, Slov)
Pterostichus illigeri sudeticus (Pl, Cz)

Jest też kilka, w przypadku których do tego zestawu dochodzi jeszcze Ukraina. W każdym razie nietrudno zauważyć, że są to endemity tatrzańskie (głównie), rzadziej sudeckie. Jedynym taksonem, który Fauna Europaea wymienia tylko z Polski, jest Ocydromus monticola makolskii. Jest to jednak tylko podgatunek, inne podgatunki tego gatunku występują też w innych krajach. Pozatym nie wiem, na ile wiarygodna w tym wypadku jest ta informacja, tzn. czy podgatunek ten nie występuje też u naszych południowych sąsiadów, tylko w FE nie ma o tym wzmianki.

[Andrzej J. Woźnica]

endemity czy relikty ?. To czasem trudno udowodnić nie znając dokładnie rozmieszczenia np. w Europie, ze względu na rzadkość zbierania a tym samym poznania jego występowania !

[M. Stachowiak]

Trudno endemizm rozpatrywać w kategoriach granic administracyjnych . Tu przede wszystkim pod uwagę należy wziąć historię kształtowania się faun. Dobry artykuł na ten temat (a właściwie rozdział w grubej monografii „Geografia Polski. Środowisko przyrodnicze” pod red. L. Starkela) napisał Prof. J. Pawłowski. W tej samej monografii (kilkadziesiąt stron dalej) jest również doskonały rozdział autorstwa A. S. Kostrowickiego na temat współczesnego obrazu fauny Polski.
Rzeczywiście w granicach Polski występuje wiele gatunków, które są endemitami lub subendemitami. Spośród Carabidae większość z nich wymienił Bartek. Jak zauważył Andrzej, niektóre gatunki o ograniczonych zasięgach występowania z punktu widzenia historii kształtowania się fauny Polski bardziej zasługują na miano reliktów niż endemitów. W ogóle generalizując, fauna Polski jest w znacznym stopniu fauną wtórną. Jej trzon stanowią gatunki europejsko syberyjskie i (w mniejszym stopniu) zachodnioeuropejskie, wśród nich subatlantyckie. Ciekawą grupą są gatunki o rozmieszczeniu subborealno-górskim. Mają one swoje stanowiska w górach i północno-wschodniej części kraju, chociaż niektóre (np. Leistus piceus i Epaphius rivularis) występują również na Pojezierzu Pomorskim. Dość duży udział, szczególnie na południu Polski, mają też gatunki wywodzące się z faun południowych. Endemity i subendemity związane są głównie z pasmami górskimi, przy czym większość z nich to tzw. „elementy karpackie”, ale podanie ich ścisłej definicji nie jest wcale łatwe.
Niewątpliwie temat obecności i udziału endemitów w faunie Polski zasługuje na szersze rozwinięcie i nie sądzę, że zdołamy go wyczerpać w tej dyskusji.

[Miłosz Mazur]

Wielkie dzięki za te informacje, szczególnie gatunki biegaczy, jak widać temat bardzo ciekawy i szeroki a nasze forum służy właśnie takim dyskusjom

[Andrzej J. Woźnica]

polecam pracę co prawda o muchach i po angielsku, ale oczywiście nie w nosie .
Dane pracy: Szadziewski R. 2008. Age and recent distribution of extant genera of Ceratopogonidae (Diptera) present in the fossil record. Alavesia 2: 87-99. link: http://fossilinsects.net/lib.htm .
Mój Dobry, nieco Starszy Kolega, Prof. Ryszard Szadziewski wreszcie znalazł trochę wolnego czasu i opublikował część swojej szerokiej wiedzy na temat reliktowości taksonów w kuczmanach .

[Miłosz Mazur]

Super !
Przeczytam na pewno

[Antek Kwiczala †]

Z literatury poleciłbym również pracę A.S.Kostrowickiego "Geography of the Palearctic Papilionoidea". Praca wprawdzie szczegółowiej zajmuje się motylami, ale jest w niej bardzo wiele informacji o zmianach we florze na obszarze całej Palearktyki, praktycznie w okresie całej ery kenozoicznej.

[Tomasz Blaik]

Na torfowiskach orawskich, tak u nas jak i na Słowacji jest pewien Oecophoridae - Minetia criella. Do tej pory nie za bardzo wiadomo co z nim zrobić czy podgatunek czy nowy dla nauki. Gatunek w Europie trzyma się raczej kseroterm, w Polsce to jedyne torfowisko.

Witku, czy próbowałeś hodować tego Minetia sp. z Podhala. Swego czasu interesowałem się tym gatunkiem, chciałem opisać gąsienicę licząc, że gatunek może być nowy. Dwókrotnie łowiłem go na znanym stanowisku w Podczerwonem i na nowym k. Czarnego Dunajca (Baligówka) (raz wspólnie z Curcullio), w połowie lipca. Udało się nam wyczerpakować ze zwartych połaci wrzosu kilka samic, które złożyły jaja. Zgodnie z literaturą zimują jaja, tym czasem z moich, larwy wyszły jesienią. Niestety przeoczyłem ten moment, i klops... Zauważyłem, że próbowały gryźć wrzos, co nie koniecznie musiało być aktem desperacji. Powiem szczerze, że poza wrzosem nie mam na razie koncepcji co do rośliny pokarmowej na w/w stanowiskach. Motylkowatych (o Genista pilosa nie wspominając) na tych torfowiskach i w okolicy, nie znalazłem. Kończąc, w tym roku mam zamiar raz jeszcze spróbować pozyskać materiał, mam nadzieję że tym razem do skutecznej hodowli. Jeśli jesteś zainteresowany wspólnym wyjazdem na Podhale, to zapraszam. Sądzę, że zbadanie gąsienicy (w tym chetotaksji) może wnieść cenne dane do rozstrzygnięcia dylematu M. criella/sp. nov. Larwa M. criella jest opisana.
Pozdrawiam
Tomek Blaik

[Marek Wanat]

Barynotus makolskii jest bliski kategorii "polskiego endemita", ale ktoś go podał z Ukrainy (vide FauEu). Jeśli wierzyć stronie FauEu, to tylko w Polsce jest Trachystyphlus beigerae, ale znów chyba już go znaleźli po słowackiej stronie. Piszę z domu i nie mogę sprawdzić.